วัดคลองวาฬเป็นพระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งเมื่อ พ.ศ.2466 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ.2542 วัดคลองวาฬ เริ่มสร้างในสมัยใดไม่มีหลักฐานปรากฏแน่ชัด แต่สันนิษฐานว่าสร้างมาก่อนที่จะเป็นเมืองคลองวาฬ เดิมทีวัดคลองวาฬไม่ได้ตั้งอยู่ในสถานที่ปัจจุบันนี้ แต่ได้ย้ายสถานที่ถึง 3 ครั้ง 3 แห่งก่อนที่จะมาตั้งอยู่ในที่ปัจจุบัน การหาหลักฐานที่แน่ชัดไม่ได้ก็คงเพราะเมืองคลองวาฬสมัยก่อนเป็นเมืองหน้าด่านที่ต้องรับศึกพม่าโดยตลอดทำให้การที่จะสร้างวัดให้มั่นคงถาวรเป็นไปได้ยาก แม้แต่จวนเจ้าเมืองก็ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าอยู่ที่ใด ปัจจุบันวัดคลองวาฬอยู่ห่างจากเมืองประจวบคีรีขันธ์ไปทางทิศใต้ประมาณ 9 กิโลเมตร การบริหารและการปกครอง มีเจ้าอาวาสเท่าที่ทราบนาม คือ  รูปที่ 1 พระรุ่ง ภูระหงส์  รูปที่ 2 พระพุ่ม สอนสอด รูปที่ 3 พระเกี้ยน  รูปที่ 4 พระเหลือ พูลสวัสดิ์ รูปที่ 5 พระนิ่ม รูปที่ 6พระจวง ส่วนน้อย รูปที่ 7 พระกรี คงหนุน รูปที่ 8 พระสุเมธีวรคุณ (หลวงพ่อโถ ถาวรนันท์)  รูปที่ 9 พระราชธรรมาภรณ์ (หวล สุขิโต)  รูปที่ 10 พระเทพสิทธิวิมล (ละเอียด สุทนฺโต) ด้านการศึกษา มีโรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกธรรม เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2478 โรงเรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี เปิดสอนเมื่อ พ.ศ. 2510

ที่มา : หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 22

วัดเกาะหลัก พระอารามหลวง

          วัดเกาะหลัก พระอารามหลวง เป็นพระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งอยู่เลขที่ 306 ถนนสละชีพ ตำบลประจวบคีรีขันธ์ อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ตั้งวัดเมื่อ พ.ศ.2459 ชื่อวัดตั้งตามชื่อตำบล เป็นวัดที่สร้างขึ้นโดยประชาชนที่อยู่ในตำบลเกาะหลัก มีหลวงพ่อจ้อยซึ่งเดินธุดงค์มาจากฝั่งตะวันออกเป็นผู้นำ สร้างเมื่อไรไม่ปรากฏหลักฐาน ในสมัยต่อมาวัดนี้ได้ใช้เป็นที่ถือน้ำพิพัฒสัตยาของข้าราชการ นอกจากนั้นวัดเกาะหลักยังตั้งมาพร้อมกับการตั้งเมืองประจวบคีรีขันธ์จึงนับว่าเป็นวัดคู่เมืองที่สำคัญ วัดเกาะหลักได้รับการอุปถัมภ์จากประชาชนตลอดมาจนถึงปัจจุบัน 

ที่มา : หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 22
ภาพถ่าย : ประสพโชค จิตไชยชาญ

วัดธรรมิการามวรวิหาร

       วัดธรรมิการาม ตั้งเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ.2465 โดยพระยาดำรงธรรมสาร และคุณหญิงดำรงธรรมสาร (ใหญ่ วิเศษสิริ) ซึ่งวัดเดิมตั้งอยู่หลังเขาช่องกระจกมีเนื้อที่ประมาณ 32 ไร่ 2 งาน 20 ตารางวา และได้รับหนังสืออนุญาตให้ตั้งเป็นสำนักสงฆ์ที่สมบูรณ์ตามกฎหมาย เมื่อวันที่ 8 เมษายน พ.ศ.2465 ซึ่งอยู่ในสมัยรัชกาลที่ 6 พระองค์โปรดให้พระเจ้าพี่นางเธอพระองค์เจ้าอรพินท์เพ็ญภาค วางศิลาฤกษ์พระอุโบสถแทนและโปรดเกล้าฯ พระราชทานปูชนียวัตถุแก่วัดนั้นหลายสิ่ง พร้อมทั้งพระราชทานทุนทรัพย์สำหรับสร้างโรงเรียนปริยัติธรรมอีกด้วย ต่อมาในปี พ.ศ.2475 ทางวัดได้สร้างสระพานรัตนาวดีและถนนเลาะไหล่เขาช่องกระจกเข้าสู่ตัวจังหวัด โดยมีพระอุดมโยธาธิยุทธเป็นผู้ออกแบบ ในเดือนเมษายน พ.ศ.2481 เริ่มสร้างพระอุโบสถซึ่งได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาตามพระบรมราชโองการ ลงวันที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ.2466 สร้างเสร็จในปี พ.ศ.2482 ในปี พ.ศ.2485 เกิดน้ำท่วมใหญ่ในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ทำให้วัดได้รับความเสียหายอย่างมากจวนจะเป็นวัดร้าง จนถึงปี พ.ศ.2493 จึงเริ่มบูรณะปฏิสังขรณ์เรื่อยมาและในปี พ.ศ.2496-2498 ได้รับมอบที่ดินเพิ่มขึ้นจากราษฎร ต่อจากนั้นก็ได้เริ่มบูรณะปฏิสังขรณ์เรื่อยมาจนได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกวัดธรรมิการามขึ้นเป็นพระอารามหลวงเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2503 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 7 มีนาคม พ.ศ.2544 

ที่มา : หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 22
ที่มาภาพถ่าย : ประสพโชค จิตไชยชาญ

 

วัดเขาโบสถ์ พระอารามหลวง

    วัดเขาโบสถ์ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ ตั้งเมื่อ พ.ศ. 2440 เป็นวัดเก่าแก่ตั้งอยู่ในเมืองไม่ปรากฏหลักฐานผู้สร้าง มีพระครูอินทร์หรือหลวงปู่อินทร์เป็นเจ้าอาวาสรูปแรก และมรณภาพเมื่อ พ.ศ. 2450 ต่อมาปี พ.ศ. 2451 ชาวบ้านบางสะพานได้นิมนต์พระท้วม ธมฺมโส จากวัดทุ่งมะพร้าวมาเป็นเจ้าอาวาส ท่านได้ก่อสร้างอุโบสถและศาลาการเปรียญ ตลอดจนเสนาสนะต่างๆ มากมาย จนเป็นหลักฐานที่มั่นคง ต่อมา ได้รับสมณศักดิ์เป็นพระครูสัญญาบัตรชั้นเอกที่ พระครูศีลวิมลและดำรงตำแหน่งเจ้าคณะอำเภอบางสะพาน ได้มรณภาพลงเมื่อปี พ.ศ. 2527 ต่อมาราษฎรบ้านบางสะพานได้นิมนต์พระมหาบุญเตือน สิริธมฺโม วัดคลองวาฬ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์มาปกครองวัดสืบต่อมา เมื่อปี พ.ศ. 2529 ท่านได้รับพระราชทานสมณศักดิเป็น พระครูสัญญาบัตรชั้นเอกที่ พระครูศรีวรคุณารักษ์ และดำรงตำแหน่งเจ้าคณะอำเภอบางสะพาน ต่อมาปี พ.ศ.2548 ได้รับพระราชสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นสามัญ และต่อมาได้รับพระราชสมณศักดิ์เป็นพระราชาคณะชั้นราช ที่พระราชสิทธิญาณ และปัจจุบันเป็นที่ปรึกษาเจ้าคณะจังหวัดประจวบคีรีขันธ์

ที่มา : หนังสือประวัติวัดทั่วราชอาณาจักร เล่ม 22